لرستان

از دانشنامه فرش
پرش به ناوبری پرش به جستجو

لرستان lorestân

لرستان با مساحتی برابر ۲۸،۳۹۲ كيلومتر مربع از استان های غربی ايران است که از شمال به همدان و كرمانشاه، از جنوب به خوزستان، از شرق به استان های مركزی و اصفهان، و از غرب به ايلام و كرمانشاه محدود می شود. اژنا، اليگودرز، بروجرد، پل دختر، خرم آباد (مركز استان)، دلفان (نورآباد)، درود، دوره (سراب دوره)، سلسله (الشتر)، و كوهدشت از شهرهای اين استان است. لرستان منطقه ای كوهستانی با قله های پوشيده از برف و جنگل ها و مراتع پهناور و مناسب دامداری است.

عشاير لر در غرب سلسله کوه های زاگرس و در منطقه جنوبی كردستان ساكن اند. امروزه، هشت شعبه و دو گروه و هيجده قوم از طايفه های بی شمار لر باقی مانده اند كه مستوفی در کتاب تاريخ گزيده از ايشان نام برده است.

در يك تقسيم بندی جديد عشاير لر را به چهار گروه زير می شناسند:

  1. بيران وندها؛
  2. سگ وندها؛
  3. چكنی ها، پاپی ها، جودگی ها، و ديركوندها؛
  4. كاكاوند، كولی وند، حسن وند، ملكشاهی، يوسف وند، كردهای ديناروند، و غياثوند.

چهار گروه از لرها در نقاط مختلف ايران سكونت گزيده اند و به فرش بافی مشغول اند. اين چهار گروه عبارت اند از:

  1. لرهای بختياری و چهارمحال كه انواع زيراندازها ازقبيل قالی، گليم، قاليچه، و پشتی می بافند (چهارمحال و بختیاری)؛
  2. ساكنان كهكيلويه و بويراحمد كه بافت گبه بيشتر در ميان آنان رواج دارد (كهكيلويه و بويراحمد)؛
  3. ساكنان لرستان؛
  4. ساكنان مناطق غربی فارس تا محدوده بويراحمد و قشقائی.

لرها گوسفند و بز را به وفور پرورش می دهند زيرا با توجه به ويژگی های زندگی ايشان اين كار منافع بی شماری دارد. در مركز استان، يعنی خرم آباد، و ساير شهرهای مهم اين استان ازقبيل بروجرد، اليگودرز، الشتر، و دورود اصولاً دامداری برای اهالی حرفه ای درآمدزاست. آب و هوای استان مناسب پرورش دام ازقبيل گوسفند است و دامداران منطقه از قديم با استفاده از پشم دام های خود به تهيه نخ و بافت فرش اشتغال داشته اند. برخی از ويژگی های فرش لرستان

از روزگاران کهن، بافت انواع فرش و توليد ساير صنايع دستی مورد علاقه ساكنان زاگرس مركزی بوده است و می توان دست بافته های لری را از اصيل ترين و ديرپاترين سنت های بافندگی و طراحی ايرانيان دانست.

فرش های لری با نقوش شكسته و ذهنی باف و شکل هايی انتزاعی از حيواناتی همچون شير و اسب، درختان، و همچنين شکل هايی همچون «+» و «×» و مربع و مثلث و مستطيل قدرت تخيل بافندگان را به تصوير می کشد. اين فرش ها با نقوش شاخه شكسته و خطوط هندسی و پرز بلند شهرت يافته و مورد پسند قرار گرفته است. رنگ های شفاف و ثابت گياهی از نشانههای فرش های لری است.

مرکز بافت گبه در استان فارس است. شهرت اين دست باف برگرفته از ويژگی های گبه های خودرنگ لر است و فرش و گليم و زيلوی لرستان از اقلام تجاری منطقه محسوب می شود. از گذشته های دور، رنگ های به كار رفته در فرش های لرستان از رنگ زاهای طبيعی مانند روناس، اسپرك، و پوست انار گرفته می شد و امروزه نيز رنگرزان و بافندگان استفاده از اين رنگ زاها را بر انواع صنعتی آن ترجيح می دهند. طرح فرش نواحی آن، مثلاً بروجرد، معمولی و عمومی و با خطوط هندسی، شاخه شكسته، اسليمی با گل های شاه عباسی، و اغلب با نقوش بوته سراسری است. اندازه و ساير مشخصات فرش اين استان از فرش های لری تبعيت می كند و كوچك پارچه است. در ميان ايلات لر و اهالی الشتر علاوه بر قالی و قاليچه انواع گليم و زيلو و جاجيم نيز بافته می شود. در فرش های خرم آباد علاوه بر طرح های معمولی و عمومی فرش ايران طرح هايی همچون خشتی، موزاييكی، بوته ای سراسری، و محرمات با حاشيه های گل ها و بوته های ريز و بن نگاره های اره مانند، كه يادآور خط الرأس قله های كوه های اطراف است، نيز معمول است.

شكل اژدها، سر پرندگان، صورت و هيكل حيوانات كه با رنگ های بسيار جالب بافته می شود از نقش مايه های رايج در فرش های لری و بختياری است. رنگ غالب در فرش های اين ناحيه قرمز، آبی، قهوه ای، خاكستری، و ارغوانی است. گليم های لری كه با رنگ های سياه و آبی و قرمز و سبز و سفيد بافته می شود و حاشيه های ابتدا و انتهای آنها قالی بافی شده و نقشی از بوته در ميان دارند بسيار مشهور است. فرش های لری با گره متقارن و نيز غير متقارن بافته می شود.