آذربايجان شرقی

از دانشنامه فرش
پرش به: ناوبری، جستجو

آذربايجان شرقی âzarbâyjânešarqі

اين استان با مساحتی برابر ۴۵،۴۸۱ كيلومتر مربع در شمال غربی ايران قرار دارد. از شمال به جمهوری های آذربایجان و ارمنستان، از جنوب به آذربايجان غربی و زنجان، از شرق به اردبيل، و از غرب به درياچه اروميه و آذربايجان غربی محدود می شود. مركز استان شهر تبريز و فاصله آن تا تهران ۶۵۳ كيلومتر است و از هوا و زمين به مركز كشور و ساير نقاط راه دارد.

آذربايجان از لحاظ طبيعی سرزمينی كوهستانی است. رشته کوه های شمال غربی ايران، يعنی دنباله كوه های قفقاز، به اين استان كشيده می شود. شمالی ترين كوه های آذربايجان قراداغ است كه امروزه ارسباران ناميده می شود. کوه سبلان موازی و متمايل به سمت شرق اين استان است. كوه بزغوش در جنوب سبلان قرار گرفته است و تا نزديك درياچه اروميه ادامه دارد و به قله سهند با ۳۷۲۲ متر ارتفاع می رسد. آذر شهر، اسكو، اهر، بستان آباد، بناب، تبريز، جلفا، چهاراويماق، سراب، شبستر، عجب شير، کليبر، مراغه، مرند، ملكان، ميانه، ورزقان، هريس، و هشترود از شهر های مهم اين استان است. وضع فرش بافی در برخی از اين شهرها ذيل مدخل های مربوط آمده است.

اين منطقه به سبب وسعت خاك و وضع طبيعی و جغرافيايی مناسب و سخت كوشی اهالی شهر و روستا يكی از مراكز مهم فعاليت های صنعتی، هنری، بازرگانی و صادرات، كشاورزی، دامداری، و صنايع دستی و به ويژه فرش بافی است. وجود كارگاه های صنايع دستی و كارخانه های كوچك و بزرگ در اين منطقه، که از مراكز اوّليه تأسيس كارگاه های قالی بافی است، نشان دهنده علاقه مندی عامه مردم به اين هنر ـ صنعت و مسائل جانبی آن است.

تجمّع كارخانه های صنايع فرش بافی ازقبيل رنگرزی و بافندگی و شست وشو و پرداخت قالی، كه نسبت به ساير مناطق از وضع بهداشتی و اقتصادی بهتری برخوردارند، و نيز كارگران ماهر و پركار و صرفه جو و با سليقه، كه حاصل ده ها و بلكه صدها سال تلاش پيگير است، اين استان را به كانونی مطمئن برای علاقه مندان هنر ـ صنعت فرش تبديل کرده است.

برخی از ويژگی های فرش آذربايجان شرقی

  1. طرح و نقش رايج فرش و نقش پردازی: هنرمندان محلی آذربايجان طرح ها و نقش های فراوان و متنوعی برای فرش می کشند، اما اصولاً نقش های فرش استان برگرفته از نقش های معروف از قبيل اسلیمی، شاه عباسی، شيخ صفی، منظره، چهار فصل، زير خاكی، بوته ترمه، ماهی، شمعدانی، گلدانی، قابی، و گل حنايی در طرح های لچك ترنج و افشان است.
  2. مواد اوّليه:دامداری و دام پروری در نواحی كوهستانی و ايل نشينی و دشت مغان در اين استان رواج دارد. پشم اين گوسفندان عموماً در منطقه آذربايجان و اردبيل و پس از طی مراحل تبديلی به مصرف های گوناگون، به ويژه در فرش بافی، می رسد. پنبه در آذربايجان كشت می شود، اما بخش چشمگيری از نياز فرش بافان به اين ماده اوّليه و مهم از ساير مناطق تهيه می گردد. ابريشم مورد نياز نيز از مناطق ديگر فراهم می شود.
  3. رنگ:رنگ مصرفی در فرش اين استان از رنگ های گیاهی و شيميايی است. البته، گاهی در فرش های هنری فقط از رنگ های گياهی و طبيعی استفاده می شود كه به وسيله رنگرزان محلی تهيه می گردد.
  4. بافت:قالی آذربايجان شرقی دوپود است و با قلاب بافته می شود. پرز اين قالی ها کوتاه است و در بافت آن از انواع گره متقارن استفاده می شود. رج شمار فرش های زير پايی از ۳۰ تا ۴۵ و فرش های هنری از ۴۵ تا ۸۰ رج است. بدين ترتيب، در اين استان از درشت باف ترين تا ريزباف ترين قالی ها بافته می شود.
  5. دار و ابزار:دار مورد استفاده برای بافت فرش ها دار تبريزی است دار آذری. ابزار كار در آذربايجان به طور خودكفا تأمين می شود و حتی پاسخ گوی مناطق ديگر تركی بافی است.
  6. اندازه فرش ها:فرش ها در اين استان با اندازه های گوناگون، از كوچك پارچه تودری تا فرش های بزرگ پارچه سفارشی، بافته می شود.[۱]


منبع

  1. کتاب دانشنامه فرش ـ احمد دانشگر