رنگرزی

از دانشنامه فرش
پرش به: ناوبری، جستجو

رنگرزی rangrazī

تثبیت یك مادّه رنگ دار بر روی "سطح اتكای مورد نظر". ماده رنگی ممكن است به سطح جسم چسبیده و ثابت شود یا آنكه در درون الیاف نفوذ كند. تثبیت رنگ بر روی سطح اتكا تابع وضعیت مادّه رنگی، سطح اتکا، و ساختمان شیمیایی زمینه آن است. هنر رنگرز آن است كه رنگ مناسب زمینه اصلی مورد نظر و سایر سطوح یا رنگ های مجاور را به كار برد و حاصل كار او، از اوّلین مرحله تا نهایت، بدان گونه باشد كه رنگ به دست آمده در مقابل سایش، مواد شیمیایی مانند اسیدها، بازها، حلال ها، نور خورشید، حرارت، رطوبت، گرد و خاك، و غیره یكنواخت و دارای حداكثر مقاومت باشد. رنگ و رنگرزی نقشی مهم در این هنر و صنعت دیرپا دارند. به كارگیری رنگ های طبیعی در رنگرزی الیاف یا نخ به طور سنتی، مگر در موارد استثنایی، ساده و ارزان قیمت است و موادّ اولیه آن از قبیل پوست گردو، پوست انار، برگ برخی درختان مانند مو و بسیاری مواد متنوع دیگر دسترس بوده است. امروزه رنگرزها بدون توجه به خواص رنگ های طبیعی ازجمله ثبوت و جلا،استحصال و دسترسی فراوان به استفاده از رنگ های شیمیایی و مصنوعی روی آورده اند، چه، رنگرزی با این نوع رنگ ها، اولاً به کار سرعت می دهد و از این رو، موجب صرفه جویی در وقت می شود؛ ثانیاً، به تخصص خاصی هم نیاز ندارد. البته، در بروز و ظهور این امر نباید تاثیر تبلیغات معمول را نادیده گرفت. حال آنکه، با بهره گیری از رنگ های طبیعی و گیاهی است که، اولاً، هنر رنگرز وصنعت رنگرزی، که مبتنی بر سنت های مردمان این مرز و بوم است،نمودار می شود؛ ثانیاً کشور تا حدودی از واردات رنگ بی نیاز می شود و ثالثاً، پژوهشگران و متخصصان وادار می شوند تا با توجه به نیاز کشور به تدوین روش های نوین و بهره گیری از فن آوریهای پیشرفته علمی و فنی برای تولید مواد رنگ دار محلی و بومی دست یابند. رنگرزی نه تنها در ایران بلكه در هند، مصر و چین دارای پیشینه ای بس طولانی است، لیكن از آنجا كه همواره حرفه ای پر راز و رمز به شمار می رفته ظرایف آن كمتر به رشته تحریر در آمده است. رنگرزی موادّ اوّلیه فرش ممكن است به دو گونه و در دو مورد انجام شود: 1. رنگرزی الیاف قبل از ریسیدن؛ 2. رنگرزی كلاف نخ. برای رنگرزی الیاف یا كلاف نخ روش ها و وسایلی گوناگون در کار است و بهره گیری از همین روش ها و وسایل است كه هنر رنگرز را آشكار می سازد. باری، انتخاب روش و وسایلی ساده، به دست آمدن رنگی نظرگیر و با ثبات در برابر نور و شست وشو و به كارگیری مواد رنگ دار ارزان با قابلیت بازده زیاد است كه تسلّط، تجربه، و مهارت یک رنگرز را نشان می دهد (رنگرزی ـ كلیات)[۱]

سایر زبانها
English


منبع

  1. کتاب دانشنامه فرش ـ احمد دانشگر