صفحهٔ اصلی

از دانشنامه فرش
پرش به: ناوبری، جستجو
به ويکی فرش (دانشنامه فرش دستباف)خوش آمديد.    
سایر زبانها
English


دانشنامه فرش توسط مرکز ملی فرش ايران شروع به کار کرده است.[۱]

كتاب دانشنامه فرش ايران [۱]

آرشيو چند رسانه اي

81240 931.jpg


تاريخچه فرش

طبق روايات شاهنامه فردوسی، آغاز فرش بافی، رشتن و بافتن به زمان تهمورث يعنی زمان پيشداديان باز می ­گردد. در تاريخ طبری از فرش هايی که با مو و پشم حيوانات در اين دوره بافته شده سخن رفته است.

قديمی ­ترين نشانه از هنر قالی بافی به عصر مفرغ باز می­ گردداین نشانه يک کارد قالی بافی است که از گورهای عهد مفرغ ترکمنستان و شمال ايران يافت شده است. در شهر سوخته (دشت سيستان ـ جنوب شرقی ايران) نيز فرش­ های حصيری و پارچه و ابزارهای بافندگی به دست آمده که متعلق به 2800-2500 پيش از ميلاد است. در دوره هخامنشيان، به نقل از گزنفون، شهر کهن سارديس به قالی های گره ­باف خود فخر می ­کرده که به نقش­ های حاشيه و هيکل­ های مردان و شيردال ­های افسانه ­ای آراسته بوده است.

کهن­ ترين قالی­ ها به ترتيب: قالی کشف شده در نقش برجسته کاخ نينوا، فرش پازیریک از پنجمين گور اقوام سکايی، تکه فرش قومس (دوران ساسانيان)، فرش آناتولی (13-14م).

از دوره اشکانيان تنها می ­توان به فرش مقبره لوـکان چين اشاره کرد که به عقيده پژوهشگران پشم آن از قفقاز (که در ان زمان متعلق به ايران بود) است. از دوره ساسانيان نيز تکه فرش قومس و فرش تاريخی و جواهرنشان بهارستان که در تالار بار عام کاخ تيسفون گسترده بوده و پس از حمله اعراب به عنوان غنيمت تقسيم شده است.

در قرون اوليه هجری پس از نفوذ اسلام طرح فرش­ ها، به سبب منع شبيه ­سازی و زينت، تغيير کرد امّا در زمان خلفای عباسی که تجمل ­گرايی و قصرهای پر زرق و برق رواج يافت بافت این­ گونه فرش ­ها نيز رونق گرفت. از دوره سلجوقی نيز تکه فرشی با نقوش هندسی در موزه اوقاف استانبول نگهداری می ­شود.

سفرنامه ابن بطوطه از دوره ايلخانان به فرش­ های عظيم و گرانبهای کاخ غازان­ خان و فرش­ های حرم امام رضا (ع) در مشهد اشاره كرده است. در دوره تيموريان از کارگاه ­های بزرگ قالی بافی سبزوار سخن رفته و استفاده از مينياتور در نقشه فرش ­ها توسط نگارگران چيره ­دست.

صفويان

شاه اسماعيل: توسعه کارگاه­ های قالی ­بافی در تبريز.

شاه تهماسب: قالی ايران در زيبايی و ظرافت بافت به حد کمال می ­رسد. قالی معروف و تاريخی اردبيل در این زمان بافته شده است.

شاه عباس: در اصفهان و چند شهر دیگر کارگاه قالی بافی داير کرد و دستور داد كه هر کانون، فرش را به شيوه خود ببافد تا اصالت هنری آن حفظ شود. در زمان صفويان برای اولين بار قالی بافی از ايل ­ها و طايفه­ های کوچنده و روستاها و آبادی های کوچک به شهرها آمد. فرش­ های نفيس این دوران به بيش از سه هزار تخته تخمين زده شده است.

در زمان افشاريان بخاطر جنگ­ های پی ­در پی توليد فرش ­های زينتی کاهش يافت. از زمان کريم خان زند دو تخته فرش باقی مانده که يکی تاريخ ­دار و به سفارش حاکم وقت کرمان و ديگری احتمالاً در شيراز بافته شده است.

در زمان قاجار اروپا و آمريکا تقاضا برای خريد فرش ایران را افزايش می ­دهند. شرکت­ های چند مليتی فرش در ظاهر برای تشويق به صادرات و در واقع برای سودجويی کشورهای استعمارطلب تأسيس می­ شود.

دو کتاب در زمينه فرش به رشته تحرير در می­ آيد: کتاب تجارت قالی رنگين به رنگ­ های جوهری و کتاب يادگار حسن از آثار دين.

در دوران پهلوی به کارگاه ها نظم بخشيده شد و بهداشت مورد اهميت قرار گرفت. دستگاه فرش ماشينی نيز وارد ايران شد. پس از انحلال مؤسسه قالی ايران شرکت سهامی فرش ایران تأسيس شد و مرکز صنايع دستی، انجمن دوستداران فرش ايران و موزه فرش داير گرديد. پس از پيروزی انقلاب اسلامی بر پايه مصوبه سال 1382 شورای عالی اداری «مرکز ملی فرش ايران» برای سامان ­دهی و يکپارچگی وضعيت کمی و کيفی توليد و عرضه فرش دست باف بنيان نهاده شد. هدف اين مرکز، معرفی جايگاه ارزشمند فرش دستباف ايران، حمايت از بافندگان و دست­اندرکاران فرش و توسعه صادرات اين محصول با ارزش است.

-کهن ‌ترين فرش جهان

پازيريک با 2500 سال قدمت که در سال 1328 شمسی(1949 ميلادی) سرگئی رودنکو در سيبری، گور پادشاهان سکايی کشف کرد و به خاطر شباهت نقش آن با نقوش برجسته تخت جمشید به ايرانی بودن آن اذعان داشت.

مواد اوليه: پشم ابعاد: 1متر و 98 سانتی متر در يک متر و 89 سانتي متر

نقش: سوارکاران، آهوهای در حال چرا، جانوران افسانه‌ای با بدن شير و سر عقاب با حاشيه گل‌ دار

==-بزرگ‌ترين فرش جهان==.

1.فرش دستباف نيشابور، در مسجد شيخ زايد ابوظبی، بافت1200 قالی باف زن نيشابوری در 18 ماه، مواد اوليه: 38 تُن از مرغوب‌ ترين الياف از پشم سيرجان و نيوزلند -دومیليارد و سيصد ميليون گره، ابعاد: 132 متر طول و 42 تا 48 متر عرض (شش‌هزار متر مربع)

237879 635.jpg









2.فرش مسجد شهر مسقط به سفارش سلطان قابوس پادشاه عمان با 500 بافنده و 12 ميليون ساعت کار به مساحت 4343 متر مربع

-گرانترين فرش جهان

  1. فرش ويس کرمان متعلق به قرن 16 با ارزشی معادل ده ميليون دلار در سال 2010 با قيمتی 20 برابر قيمت پيشنهادی فروخته شد.
  2. فرش ابريشمی اصفهان متعلق به قرن 16 ارزش: 4 ميليون و 450هزار دلار
  3. فرش ابريشمی ديگری از عهد صفويه متعلق به 400 سال پيش ازرش: نزديک به 4 ميليون دلار
  4. فرش تبريز متعلق به قرن 16 ارزش: معادل 2ميليون و 400هزار دلار.

منبع

  1. کتاب دانشنامه فرش ایران آقای احمد دانشگر