پشم

از دانشنامه فرش
پرش به: ناوبری، جستجو

پشم pašm

رشته هایی خشن، زبر و مجعد كه مانند مو و كرك بر روی بدن گوسفند و شتر می روید و با ریسیدن آنها نخ و سپس پارچه یا انواع فرش بافته می شود. الياف پشم از مادّه مخصوصی به نام كراتین تشكیل شده است و از آنجایی که دربردارنده مقدار مساوی از عوامل "كربوكسیل" و" آمین" است ویژگی اسیدی و بازی را تواماً دارد. پشم خام دارای 16 درصد تا 70 درصد ناخالصی به شرح زیر است:

  1. چربی، كه مانع شكستن الیاف است و در پوست حیوان تولید می شود؛
  2. رطوبت، كه درصد آن در پشم های مختلف متفاوت است؛
  3. گرد و خاك، كثافات، مواد معدنی دیگر و مواد گیاهی خشك شده، كه برای از بین بردن آنها، علاوه بر شست وشو، باید از روش خارگیری و كربونیزه كردن نیز استفاده کرد.

حدود 90 درصد الیاف پشمی از سلول های پوستی تشكیل شده است سلول های پوستی رنگ طبیعی و نیروی كشش الیاف پشمی را، كه حدوداً به 20 تا 40 درصد می رسد، تأمین می نماید.

پشم در زیر ریزبین به شکل تنه درختِ كاج با فَلس (پولك)های مشخص دیده می شود. این پولك ها نامنظم اند، با لبه آزاد. بهترین پشم از ناحیه شانه و پهلوی گوسفند چیده می شود واین نوع پشم را كه نرم، لطیف و شفاف تر از پشم سایر نقاط بدن حیوان است. گاهی به اشتباه كرك می گویند.

برای آنكه بافت فرش یكنواخت گردد باید پشمی كه با آن نخ می ریسند از یك جای بدن حیوان چیده شود، و به قول معروف، یكدست باشد. افزوده بر این، پشمی را كه از یك نژاد و از یك منطقه به دست آمده باشد نیز یكدست گویند. این یكنواختی بر دوام و استحكام بافت فرش نیز می افزاید. پشم مهمترین ماده اولیه در صنعت فرش بافی است و الیاف پشم در ساختار تار و پود و پرز بیشتر فرش های دست بافت ایران ، اعم از قالی های معمولی، نفیس و موزه ای یا گلیم، زيلو، پلاس و غیره، نقش عمده و اساسی دارد. بهترین پشم برای بافت فرش، پشم گوسفند از نژاد مرغوب است که درایران ـ در نواحی خراسان رضوی، آذربایجان، فارس، لرستان، خوزستان، کردستان، کرمان، مركزی و اصفهان ـ به دست می آید.

انواع پشم در ایران و سایر کشورهای جهان، دارای شناسه هایی است که با آنها ارزیابی می شود؛ گونه های مختلف پشم برای بافتن پارچه، قالی و غیره به نخ تبدیل می شوند؛ برای پارچه الیاف ظریف تر و برای قالی الیاف ضخیم تر انتخاب می شود. از آنجا که پشم محصول داخل نیاز صنایع نساجی و قالی بافی كشور را برطرف نمی کند، مقدار مورد نیاز سالیانه از كشورهای دیگر از جمله نیوزلند، اروگوئه، آرژانتین و استرالیا وارد می شود.[۱]

سایر زبانها
English

منبع

  1. کتاب دانشنامه فرش ـ احمد دانشگر