چلّه كشی

از دانشنامه فرش
پرش به: ناوبری، جستجو

چلّه كشی i-*

تاركشی. تون كشی. بستن رشته های تار روی ميله های بالا و پائينی دار توسط چلّه كش. با توجه به اينكه چلّه يا تار پايه و اساس كار فرش بافی است، چلّه كشی را می توان مهمترين و حساسترين مرحله كار فرش بافی دانست؛ زيرا هرگونه نابسامانی و بی نظمی در چلّه کشی بر بنا و اساس اين دستباف آسيب می زند. چلّه كشی بر روی انواع دارها ازجمله ايستاده (عمودی) يا خوابيده (افقی) به دو گونه انجام می شود:

  1. چلّه كشی نامتقارن (فارسی)؛
  2. چلّه كشی متقارن (تركی) يا چلّه دوطرفه.

در هر دو مورد فوق به توضيحات ذيل مدخل های «چلّه دوان» و نيز «چلّه کشی دو صفحه ای» و «چلّه کشی يک صفحه ای» مراجعه کنيد. هنگام چلّه كشی بايد به نكات زير توجه شود:

  1. نكاتی كه قبل از شروع كار بايد به آنها توجه گردد
    1. استحكام دار و قدرت تحمل آن با توجه به فشار چشمگيری كه تارها بر دار وارد می سازد؛
    2. تنظيم چلّه ها با توجه به تناسب عرض و طول فرش مورد نظر و رج شمار آن در روی دستگاه دار؛
    3. محاسبه تعداد تار با توجه به نقشه فرش كه حاوی رج شمار و اندازه های مورد نظر است؛
    4. انتخاب نخ مناسب با طرح و نقشه فرش از جهت جنس، نمره، لا، و مقاومت لازم (جدول تناسب مواد مصرفی به نسبت رج شمار، پيوست)؛
    5. استقرار دار از لحاظ عمود بودن چپ رو و راست رو با سر دار و زير دار.
  2. نكاتی كه هنگام چلّه كشی بايد به آنها توجه شود
    1. كشش تارها در تمام مدت چلّه كشی يكنواخت و يكدست انجام شود؛
    2. نخ چلّه از لحاظ فاصله نخ ها در سر دار و زير دار يكنواخت پخش شود؛
    3. تعداد تار در دو نيمه راست و چپ كار هم اندازه باشد تا فشار تارها بر دستگاه به درستی تقسيم و در عين حال مركز فرش مشخص شود. برای اين كار بافندگان بر روی سر دار و زير دار خطوطی مانند درجه بندی خط كش می كشند يا ميخ هايی می کوبند.
    4. فاصله نخ چلّه در فرش ها برای بافت های گوناگون با توجه به قطر نخ تار و رج شمار آن تنظيم شود.