کردستان

از دانشنامه فرش
نسخهٔ تاریخ ‏۱۷ اوت ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۳۴ توسط Banafshe shahabi (بحث | مشارکت‌ها) (صفحه‌ای تازه حاوی «===كردستان kordestân=== استان كردستان با مساحتی برابر با ۲۸،۸۱۷ كيلومتر مربع در نو...» ایجاد کرد)
(تفاوت) → نسخهٔ قدیمی‌تر | نمایش نسخهٔ فعلی (تفاوت) | نسخهٔ جدیدتر ← (تفاوت)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

كردستان kordestân

استان كردستان با مساحتی برابر با ۲۸،۸۱۷ كيلومتر مربع در نواحی كوهستانی غرب ايران قرار گرفته است و از شمال به آذربايجان غربی و زنجان، از جنوب به همدان و كرمانشاه، از شرق به زنجان و همدان، و از غرب به كشور عراق محدود می شود. كوه های مهم اين استان چهل چشمه و پنجه علی و رودهای مهم آن سفيدرود، زرينه رود، سيمينه رود، و دياله است. كردستان آب و هوايی معتدل و كوهستانی دارد و با چمنزارها و مراتع و چراگاه های سرسبز مکانی مناسب برای دامداری است.

كردها يكی از اقوام ايرانی اند كه محل سكونت ايشان اغلب در نواحی كوه های زاگرس و بخش وسيعی از جنوب ماكو تا شمال لرستان و خوزستان و نواحی شمال خراسان است. تاريخ كرد قبل از اسلام مانند ساير ايلات و عشاير تاريك و مبهم است (ايلات و عشاير ايران، بند 2).

بانه، بيجار، دهگلان، ديواندره، سرو آباد، سقز، سنندج (مركز استان)، قروه، كامياران، و مريوان از شهرهای استان است. گفتنی است که وضع فرش بافی مراكز عمده فرش استان ذيل مدخل های مربوط آمده است.

لهجه كردی به دو گونه متمايز، يعنی كردی مكری و كردی سنه تقسيم می شود. افراد اين قوم در ايران بيشتر در آذربايجان غربی و كردستان سكونت دارند. مردم كرد اعم از شهری و روستايی و عشايری و ايلاتی و ساكن در استان كردستان يا آذربايجان دامدار و كشاورزند. اين قوم همواره در طول تاريخ خود با صنايع دستی، به ويژه قالی بافی و گليم بافی، آشنا بوده است. با توجه به اينكه مهم ترين ماده اوّليه اين صنعت در محل و به وسيله خودشان تهيه می شود با علاقه به اين كار اشتغال دارند، تا آنجا كه برخی از روش های بافت انواع فرش از قديم به مردم اين ناحيه نسبت داده شده و نمونه ای از آن به نام سنه معروف گرديده است.

علاقه مندی به هنر و صنعت فرش و فرش بافی و پويايی آن بر اثر تلاش تقريباً شبانه روزی اين مردم تا بدان حد در ارتقای كيفيت و حسن شهرت دست بافته های ايشان مؤثر بوده كه امروزه قالی و قاليچه و گليم و ساير دست بافته های كردی، مانند بافته های مردم سنندج و بيجار، در رديف بهترين بافته های كشور قرار گرفته و شهرتی جهانی يافته و موزه های سراسر جهان را مزين ساخته است.

برخی از ويژگی های فرش كردستان

  1. بافت:در حال حاضر، قالی هاي كردی با گره متقارن و با يك پود يا دوپود بافته می شود، اما فرش های قديمی با گره نامتقارن بافته می شد. شيرازه زنی و پرداخت فرش ها هم زمان با بافت انجام می شود. جنس فرش های اين ناحيه معمولاً پشم است و پرزهای كوتاه دارد.
  1. طرح و نقش و نقش مايه:نقش ها اغلب هندسی و ذهنی و رنگ های آن روشن و كرم و سرخ است. اصولاً نقش ها در ميان عشاير بيشتر هندسی و ريزباف است.طرح فرش اين ناحيه متنوع و بسياری از اين طرح ها در جهان معروف است و با نام های محلی شناخته می شود، مثلاً می توان به طرح های وكيلی، لچك ترنج، گل و بلبل،ماهی درهم، ماهی هراتی، گل محمدی، گل ميرزاعلی، جانوری، شاه عباسی، و هندسی اشاره کرد. طرح قاليچه های يک و نيم ذرعی به نام زير جانمازی و دوذرعی به نام جقه چاركی، جقه ريز، گل توپی، كلاه فرنگ، و ترنج گل و بلبل نيز معروف است و در اين فرش ها به کار می رود.
  1. مواد اوّليه:پشم را اهالی اغلب با دست می ريسند و می تابند و فرش ها به ويژه قاليچه و زير جانمازی را دختران و زنان می بافند. تار و پود اين فرش ها از نخ پنبه و پرز آن از پشم است. می توان گفت که امروزه همة مواد اوّليه مورد نياز فرش بافی ازقبيل پشم و پنبه در محل تهيه می شود.
  2. رنگ:رنگ فرش های كردی متنوع و اغلب لاكی، سرمه ای، آبی، و كرم است كه از رنگ های گياهی و صنعتی به دست می آيد.
  3. گليم و ساير بافته ها:گليم كردستان به خصوص بافت بيجار و سنندج بسيار زيبا و خوش نقش است و گليم «سنه» از زمان های گذشته شهرتی جهانی و خريداران داخلی و خارجی فراوان داشته است. حصيربافی نيز يكی ديگر از صنايع دستی مردم اين ناحيه است. نی، كه ماده اوّليه اين زيرانداز قديمی است، در محل و به ويژه از اطراف درياچه زريوار، واقع در غرب مريوان، و برخی نقاط ديگر استان تهيه می شود.فرش بافی در كردستان اغلب ميان عشاير كرد كليايی و گورابی و سنجابی و جافی و كلهر و نيز شهرها و روستاها، به ويژه در سنندج و بيجار، رواج دارد. اندازه فرش های اين ناحيه از تودری و يك ذرع شروع و به ۹ متری ختم می شود.

در مورد فرش بافی ناحيه كردستان و نيز عشاير آن ذيل مدخل «ايلات و عشاير ايران» و مدخل های مذكور در آن مطالبی آمده است.